இராதை

2024-10-07T07:51:15Z

2401:4900:1CE1:2E4C:C081:A2B8:AA98:AFDF:

{{Infobox deity 
| type = இந்துக் கடவுள்
| name = இராதா
| other_names =  ராதாதேவி, அனுராதா, ராதிகா, மாதவி, கேசவி, சிறீஜி, சியாமா, கிசோரி, மோனல், சிம்ராதை, கிரண், திரிசரி, பிரபாவதி
| deity_of = [[பிரகிருதி]], ஆதி தெய்வம்,<ref name="Diana Dimitrova 2018">{{cite book|title=Divinizing in South Asian Traditions|url=https://books.google.com/books?id=4HHbtAEACAAJ |author=Diana Dimitrova|publisher=Routledge |year=2018|isbn=978-0-8153-5781-0|quote="Radha is mentioned as the personification of the Mūlaprakriti, the "Root nature", that original seed from which all material forms evolved"}}</ref><ref>{{harvnb|Vemsani|2016|p=222}}: "The Devibhagvata purana and Padma purana describe Radha's cosmological role as Prakriti and Shakti"</ref> <br /> தாய் தெய்வம்,<ref>{{cite book|title=Hindu Goddesses |url=https://books.google.com/books?id=hgTOZEyrVtIC |author=David R. Kinsley|publisher=Motilala Banarsidass |year=1986|pages=91|isbn=978-81-208-0394-7 |quote= "Radha is called mother of the world and Krishna father of the world"}}</ref><br /> [[சக்தி]],<ref>{{cite journal|title= Mask and Creative Symbolisation in Contemporary Oriya Literature: Krishna, Radha and Ahalya|url=https://www.jstor.org/stable/23341400|author=Prafulla Kumar Mohanty|journal=Indian Literature |year=2003|volume=2 |issue=214 |publisher=Sahitya Akademi|pages=182|jstor=23341400 |quote="Radha is the power of joy, the Hladini shakti of Krishna"}}</ref><br />
அன்பு, இரக்கம் மற்றும் பக்தியின் தெய்வம்<ref>{{cite book|title=Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity|url=https://books.google.com/books?id=0SJ73GHSCF8C&pg=PA65 |author=Guy Beck|publisher=Suny Press|year=2005|pages=64–81|isbn=978-0-7914-6415-1 |quote="Radha is goddess of love to Krishna"}}</ref>

மேலான் தெய்வம்<ref>{{cite book|title=Krishna : A Sourcebook|url= https://books.google.com/books?id=HVDqCkW1WpUC|author=Edwin Francis Bryant|publisher=Suny Press|year=2007|pages=443| isbn=978-0-19-803400-1 |quote="Significant manifestation of feminine in Vaishnavism..the supreme goddess Radha, the favourite Gopi of Krishna"}}</ref><ref>{{cite journal|title= Religion in India|url=https://academic.oup.com/jaar/article-abstract/XLIV/2/366-a/680648?redirectedFrom=fulltext&login=false |author= Roy C Amore|journal= Journal of the American Academy of Religion|year=1976|volume= 14|issue= 2|page= 366|quote="Radha as Prakriti comes to supreme prominence, assuming epithets of transcendence - Brahmasvarupa, Nirguna..." }}</ref>
| image = Radharani 10.JPG
| caption = [[புனே]]விலுள்ள [[அகில உலக கிருஷ்ண பக்திக் கழகம்|அகில உலக கிருஷ்ண பக்திக் கழகத்தின்]] கோவிலில் இராதை
| Sanskrit_transliteration = இராதா
| Devanagari = राधा
| affiliation = {{bulleted list|[[இராதா கிருஷ்ணன்]]|[[தேவி]]| [[கிருட்டிணன்|கிருட்டிணனின்]] [[சக்தி]]|[[லட்சுமி (இந்துக் கடவுள்)|இலட்சுமியின்]] [[அவதாரம்]]}}
| abode = கோலாகா, [[பிருந்தாவனம்]], [[பர்சானா]], [[திருப்பரமபதம்]]
| texts = [[பிரம்ம வைவர்த்த புராணம்]], [[தேவி பாகவத புராணம்]], [[நாரத புராணம்]], [[பத்ம புராணம்]], [[கந்த புராணம்]], [[சிவமகாபுராணம்]], [[கீத கோவிந்தம்]], கோபால தபனி உபநிடதம், கார்க சம்கிதா, பிரம்ம சம்கிதா, சைதன்ய சரிதம்ரிதா
| birth_place =
| parents = {{ubl|விருசபானு (தந்தை)|கீர்த்திகா (தாயார்){{sfn|Menzies|2006|p=54}}}}
| symbol = தங்கத் தாமரை
| consort = [[கிருட்டிணன்]]
| festivals = [[இராதாட்டமி]], [[ஹோலி]], [[சரத் பூர்ணிமா]], [[கார்த்திகை பூர்ணிமா]], கோபாஷ்டமி, [[லத்மர் ஹோலி]], ஜூலன் பூர்ணிமா
| mantra = {{bulleted list|''ஓம் அரே ராதிகாய நமக''|'' ஓம் ராதாய சுவாகா''|''ஓம் கிரீம் சிரீம் ராதிகாய சுவாகா''}}<ref>{{cite book|title=Brahma Vaivarta Purana|url=https://archive.org/details/brahma-vaivarta-purana-gitapress-hindi/page/n305/mode/1up|author= Ved Vyaas|publisher=Gita Press, Gorakhpur|pages=297}}</ref>
| gender = Female
| dynasty = [[யது குலம்]]-[[சந்திர குலம்]]
| member_of = [[பிரகிருதி|பஞ்சப் பிரகிருதி]]<ref>{{cite journal|title= The Purāṇas (A History of Indian Literature|url= https://www.academia.edu/26399308|author= Ludo Rocher|journal= Bulletin of the School of Oriental and African Studies|year=1988|volume= 51|issue= 2|page= 355}}</ref>
| venerated_in = இராதா வல்லப சம்பிரதாயம், [[துவைதாத்துவைதம்]], [[கௌடிய வைணவம்]], புஷ்டிமார்க்கம், மகாநாம சம்பிரதாயம், மணிப்புரி வைணவம், [[சுவாமிநாராயண் சம்பிரதாயம்]], வைணவம்-சகஜியா, அரிதாச சம்பிரதாயம்{{sfn|Vemsani|2016|pp=222–223}}
| temple = [[இராதா ராணி கோயில்]], இரங்கீலி மகால், [[பங்கே பிகாரி கோயில்]], இராதா வல்லப கோவில், [[இராதா ராணி கோயில்]].
| avatar_birth = இராவல், [[பர்சானா]] (நவீன [[உத்தரப் பிரதேசம்]], [[இந்தியா]])
}}

'''இராதை''' (''Radha'') '''இராதிகா''' என்றும் அழைக்கப்படும் இவர் ஒரு [[இந்துக் கடவுள்கள்|இந்துக் கடவுள்களில்]] ஒருவரும் [[கிருட்டிணன்|கிருட்டிணனின்]] பிரதான மனைவியும் ஆவார். இவர் அன்பு, மென்மை, இரக்கம் மற்றும் பக்தி ஆகியவற்றின் தெய்வமாகவும் கருதப்படுகிறார். இவர் கிருட்டிணனின் பெண் தோழியாகவும் ஆலோசகராகவும் இருக்கிறார். இவர் [[பிரகிருதி|மூலப்பிரகிருதி]] எனவும் [[அவதாரம்|அவதார]] பேரழகி எனவும் இந்துக்கள் நம்புகின்றனர்.<ref>{{Cite journal|last=Jones|first=Naamleela Free|date=2015|title=From Gods To Gamers: The Manifestation of the Avatar Throughout Religious History and Postmodern Culture|url=https://escholarship.org/uc/item/4mn5k202|journal=Berkeley Undergraduate Journal|language=en|volume=28|issue=2|page=8|doi=10.5070/B3282028582|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Gokhale|first1=Namita|url=https://books.google.com/books?id=KWJ7DwAAQBAJ&dq=Finding+Radha%3A+The+Quest+for+Love&pg=PT8|title=Finding Radha: The Quest for Love|last2=Lal|first2=Malashri|date=2018-12-10|publisher=Penguin Random House India Private Limited|isbn=978-93-5305-361-1|language=en|quote="Like Sita, Radha is also a manifestation of Lakshmi."}}</ref><ref name="Diana Dimitrova 20182">{{cite book|title=Divinizing in South Asian Traditions|url=https://books.google.com/books?id=4HHbtAEACAAJ|author=Diana Dimitrova|publisher=Routledge|year=2018|isbn=978-0-8153-5781-0|quote="Radha is mentioned as the personification of the Mūlaprakriti, the "Root nature", that original seed from which all material forms evolved"}}</ref><ref>{{Cite book|last=Bryant|first=Edwin Francis|url=https://books.google.com/books?id=CIDawAEACAAJ|title=Krishna: A Sourcebook|date=2007|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-514892-3|pages=551|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kar|first=Nishamani|date=2001|title=Sriradha: A Study|url=https://www.jstor.org/stable/23344745|journal=Indian Literature|volume=45|issue=2 (202)|pages=184–192|issn=0019-5804|jstor=23344745}}</ref> இராதை கிருட்டிணனின் அனைத்து அவதாரங்களிலும் உடன் தோன்றுகிறார்.<ref>{{Cite book|last=Vyasadeva|url=http://archive.org/details/NaradaPancaratraPart2|title=Narada Pancaratra Part 2|date=2015-06-18|pages=448}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Farquhar|first=J. N.|date=1926|title=The Narada Pancharatra|url=https://www.jstor.org/stable/25221011|journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|issue=3|pages=492–495|issn=0035-869X|jstor=25221011}}</ref> ஒவ்வொரு ஆண்டும் [[இராதாட்டமி]] அன்று இராதையின் பிறந்தநாள் கொண்டாடப்படுகிறது.{{sfn|Vemsani|2016|p=223}}<ref>{{Cite journal|last=Mohanty|first=Prafulla Kumar|date=2003|title=Mask and Creative Symbolisation in Contemporary Oriya Literature : Krishna, Radha and Ahalya|url=https://www.jstor.org/stable/23341400|journal=Indian Literature|volume=47|issue=2 (214)|pages=181–189|issn=0019-5804|jstor=23341400}}</ref>

இவருக்கு கிருட்டிணனுடனான உறவில், காதலி மனைவி என இரட்டை பிரதிநிதித்துவம் உள்ளது. [[துவைதாத்துவைதம்]] இராதையை கிருட்டிணனின் நித்திய மனைவியாக வணங்குகின்றன.<ref name=":72">{{Cite journal|last=Farquhar|first=J. N.|date=1926|title=The Narada Pancharatra|journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|issue=3|pages=492–495|issn=0035-869X|jstor=25221011}}</ref><ref>{{Cite book|last=Bhattacharya|first=Sunil Kumar|url=https://books.google.com/books?id=SyyNIL7Ug2kC&q=chaitanya+c&pg=PA14|title=Krishna-cult in Indian Art|date=1996|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|isbn=978-81-7533-001-6|pages=13|language=en|quote="..Radha is the eternal consort and wedded wife of Krishna, who lives forever with him in Goloka."}}</ref>{{sfn|Lochtefeld|2002|p=542}}{{sfn|Jones|Ryan|2007|p=341|loc=Radha}} இதற்கு நேர்மாறாக, [[கௌடிய வைணவம்]] போன்ற மரபுகள் இவரை கிருட்டிணனின் காதலியாகவும் தெய்வீக மனைவியாகவும் மதிக்கின்றன.<ref name="britannica22">{{cite encyclopedia|title=Radha|encyclopedia=[[பிரித்தானிக்கா கலைக்களஞ்சியம்]] Online|url=https://www.britannica.com/topic/Radha-Hindu-mythology|access-date=2020-12-13}}</ref>{{sfn|Lochtefeld|2002|p=542}}

இராதா வல்லப சம்பிரதாயம் மற்றும் அரிதாசி சம்பிரதாயத்தில், இராதை மட்டுமே [[பிரம்மம்|பிரம்மமாக]] வணங்கப்படுகிறார்.{{sfnm|Vemsani|2016|1a1=White|1y=1977|1p=|2a1=Snell|2y=1991|2loc=chapter1|3a1=Rosenstein|3y=1998|3p=|4a1=Beck|4y=2005|4p=|5p=222}}மற்ற இடங்களில், நிம்பர்க சம்பிரதாயம், புஷ்டிமார்க்கம், மகாநாம சம்பிரதாயம், [[சுவாமிநாராயண் சம்பிரதாயம்]], வைணவ-சஹாஜியா, மணிப்பூரி வைணவம் மற்றும் [[சைதன்யர்|சைதன்யருடன்]] தொடர்புடைய கௌடிய வைணவ இயக்கங்களில் கிருட்டிணனுடன் அவரது முக்கிய துணைவியாக இராதை வணங்கப்படுகிறார்.{{sfnm|Dalal|2010|Hayes|2005|Vemsani|2016|1a1=Hawley|1a2=Wulff|1y=1982|1pp=xiii–xviii|2pp=321–322|3pp=19–32|4p=221}}

இராதை [[விரஜபூமி|விரஜபூமியில்]] வாழ்ந்த [[கோபியர்|கோபியர்களின்]] தலைவியாக விவரிக்கப்படுகிறார்.{{sfn|Lochtefeld|2002|p=542}} மற்ற கோபியர்கள் அனைவரும் வழக்கமாக ராதாவின் பணிப் பெண்களாகக் கருதப்படுகின்றனர். இவர் பல இலக்கியப் படைப்புகளுக்கு ஊக்கமளித்துள்ளார். மேலும் கிருட்டிணனுடன் இவரது [[ராசலீலை|இராசலீலை]] நடனம் பல வகையான கலை நிகழ்ச்சிகளுக்கு ஊக்கமளித்துள்ளது.{{sfn|Archer|2004}}{{sfn|Hawley|Wulff|1982|pp=xiii–xviii}}{{sfn|Pintchman|2005|pp=46–47}}

இந்து மதத்தின் [[வைணவ சமயம்|வைணவ]] மரபுகளில் இராதை ஒரு முக்கியமான தெய்வம். இவருடைய குணாதிசயங்கள், வெளிப்பாடுகள், விளக்கங்கள் மற்றும் பாத்திரங்கள் பிராந்தியத்தின் அடிப்படையில் மாறுபடுகிறது. இராதை கிருட்டிணனுடன் உள்ளார்ந்தவர். ஆரம்பகால இந்திய இலக்கியங்களில், இவரைப் பற்றிய குறிப்புகள் பரவலாக காணப்படவில்லை. பதினாறாம் நூற்றாண்டில் [[பக்தி இயக்கம்|பக்தி இயக்கத்தின்]] சகாப்தத்தில், கிருட்டிணன் மீதான இவரது அசாதாரணமான காதல் வெளிப்பட்டதால், இராதை மிகவும் பிரபலமானார்.{{sfn|Pauwels|1996|pp=29–43}}<ref>Vaudeville, Charlotte in {{harvnb|Hawley|Wulff|1982|p=2}}</ref>

[[ஜெயதேவர்|ஜெயதேவரின்]] 12ஆம் நூற்றாண்டு சமசுகிருத இலக்கியமான [[கீத கோவிந்தம்|கீத கோவிந்தத்திலும்]]{{sfn|Love Song of the Dark Lord: Jayadeva's Gītagovinda|1977}}{{sfn|Archer|2004|loc=The Gita Govinda}}<ref>Miller, Barbara Stoler in {{harvnb|Hawley|Wulff|1982|p=13}}</ref>{{sfn|Datta|1988|pp=1414–1421}} நிம்பர்காச்சாரியரின் தத்துவப் படைப்புகளிலும்{{sfn|Ramnarace|2014|p=}} இராதையின் முதல் முக்கிய தோற்றம் வெளிப்படுகிறது.
[[படிமம்:Radha_and_Krishna_by_DHURANDHAR_MV.jpg|வலது|thumb| கிருட்டிணனுடன் இராதை இருப்பது போன்ற எம்.வி.துரந்தர் வரைந்த 1915 ஆம் ஆண்டு ஓவியம் .]]
இராதா, உத்தரப் பிரதேச மாநிலத்தின் [[மதுரா மாவட்டம்|மதுரா மாவட்டத்தில்]] அமைந்துள்ள [[கோகுலம்|கோகுலத்திற்கு]] அருகில் அமைந்துள்ள இராவல் என்ற சிறிய ஊரில் [[பர்சானா|பர்சானாவின்]] [[யது குலம்|யது குல]] ஆட்சியாளரான விருசபானுவுக்கும் அவரது மனைவி கீர்த்திதாவுக்கும் பிறந்தார்.<ref name="Saraswati20012">{{cite book|author=Prakashanand Saraswati|url=https://books.google.com/books?id=IhLN2I9yTTkC&q=vrishbhanu%20barsana&pg=PA666|title=The True History and the Religion of India: A Concise Encyclopedia of Authentic Hinduism|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|year=2001|isbn=978-81-208-1789-0|pages=666–}}</ref><ref name="Varma20092">{{cite book|author=Pavan K. Varma|url=https://books.google.com/books?id=_anlsbp56aoC&pg=PA46|title=The Book of Krishna|date=July 2009|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-306763-4|pages=46–}}</ref><ref name="Vishwananda20172">{{cite book|author=Paramahamsa Sri Swami Vishwananda|url=https://books.google.com/books?id=CJ3JDwAAQBAJ&pg=PT1472|title=Shreemad Bhagavad Gita: The Song of Love|date=12 January 2017|publisher=Bhakti Marga Publications|isbn=978-3-940381-70-5|pages=1472–}}</ref> ஆனால் இவர் [[பர்சானா|பர்சானாவில்]] இவர் வளர்ந்ததாக கூறப்படுகிறது.<ref>{{Cite book|last=Anand|first=D.|url=https://books.google.com/books?id=EsvSwdUgQYcC|title=Krishna: The Living God of Braj|date=1992|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-280-2|pages=66|language=en}}</ref> பிரபலமான புராணத்தின்படி, [[யமுனை ஆறு|யமுனை ஆற்றில்]] மிதந்து வந்த தாமரையில் இராதாவை விருசபானு கண்டுபிடித்தார். இராதை கிருட்டிணனை விட ஒன்பது மாதங்கள் மூத்தவர்.<ref>{{Cite book|last=Anand|first=D.|url=https://books.google.com/books?id=EsvSwdUgQYcC&q=radha&pg=PA61|title=Krishna: The Living God of Braj|date=1992|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-280-2|pages=35–36|language=en|quote="Radha was only nine months elder to Krishna, to whom she was married."}}</ref>நாட்டுப்புறக் கதைகளின்படி, கிருட்டிணன் தன் முன் தோன்றும் வரை இராதா உலகத்தைப் பார்க்க கண்களைத் திறக்கவில்லை.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/food/radha-ashtami-2017-significance-mahurat-timings-prasad-and-pooja-rituals-1743444|title=Radha Ashtami 2017: Significance, Mahurat Timings, Prasad and Pooja Rituals|date=30 August 2017|access-date=16 July 2020}}</ref>

==== கிருட்டிணனுடான உறவு ====
[[பிரம்ம வைவர்த்த புராணம்]] மற்றும் கர்க சம்கிதை ஆகியவை [[பிருந்தாவனம்|பிருந்தாவனத்தை]] விட்டு வெளியேறும் முன் கிருட்டிணன் ''பண்டீர்வன்'' காட்டில் [[பிரம்மா|பிரம்மனின்]] முன்னிலையில் இராதையை ரகசியமாக திருமணம் செய்து கொண்டார் என்று குறிப்பிடுகின்றன. பிருந்தாவனத்தின் புறநகரில் அமைந்துள்ள பண்டீர்வன், இராதா கிருஷ்ண திருமணத் தலம், இவர்களது திருமணம் நடந்த இடமாகக் கருதப்படுகிறது.{{sfn|Beck|2005|pp=71, 77–78}}{{sfn|Pintchman|2005|pp=57–59}}{{sfn|Varma|1993|p=}}{{sfn|Pauwels|2008|p=207}}

== திருவிழாக்கள் ==
இராதை இந்து மதத்தின் முக்கிய மற்றும் கொண்டாடப்படும் தெய்வங்களில் ஒருவராகும். இவருடன் தொடர்புடைய பண்டிகைகளின் பட்டியல் பின்வருமாறு -

=== இராதாட்டமி ===
[[படிமம்:Radha_Syamasundar_Vrindavan_Radhastami_2004.jpg|thumb| இராதாஷ்டமி அன்று [[இராதா கிருஷ்ணன்|இராதா கிருட்டிணன்]]]]
இராதா ஜெயந்தி என்றும் அழைக்கப்படும் [[இராதாட்டமி]], இராதை அவதரித்த ஆண்டு விழாவாகக் கொண்டாடப்படுகிறது. இந்து நாட்காட்டியில், இவ்விழா ஆண்டுதோறும் [[புரட்டாசி]] மாதத்தில் அனுசரிக்கப்படுகிறது. [[கிருஷ்ண ஜெயந்தி|கிருட்டிண ஜெயந்திக்கு]] 15 நாட்களுக்குப் பிறகு, இராதா சமூக வாழ்க்கையை நிர்வகிக்கும் கலாச்சார-மத நம்பிக்கை அமைப்பின் ஒரு அம்சமாக இருப்பதைக் குறிக்கிறது.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Mohanty|first=Prafulla Kumar|date=2003|title=Mask and Creative Symbolisation in Contemporary Oriya Literature: Krishna, Radha and Ahalya|journal=Indian Literature|volume=47|issue=2 (214)|pages=181–189|issn=0019-5804|jstor=23341400}}</ref> இவ்விழா குறிப்பாக [[விரஜபூமி]] பகுதியில் மிகுந்த உற்சாகத்துடனும் ஆரவாரத்துடனும் கொண்டாடப்படுகிறது.<ref>{{Cite web|url=http://www.krishna.com/radhastami|title=Radhastami {{!}} Krishna.com|website=www.krishna.com|access-date=2021-05-29}}</ref> [[பர்சானா]] இராதையின் பிறப்பிடமாக கருதப்படுவதால் அங்குள்ள [[இராதா ராணி கோயில்|இராதா ராணி கோவிலில்]] இந்த விழா பிரம்மாண்டமாக நடத்தப்படுகிறது. பர்சானாவைத் தவிர, உலகெங்கிலும் உள்ள [[பிருந்தாவனம்]] மற்றும் [[அகில உலக கிருஷ்ண பக்திக் கழகம்]] உள்ளிட்ட அனைத்து கோவில்களிலும் இந்த விழா கொண்டாடப்படுகிறது. ஏனெனில் இது பல [[வைணவ சமயம்|வைணவப்]] பிரிவினருக்கு முக்கிய திருவிழாவாகும்.<ref>{{Cite web|url=https://iskconvrindavan.com/festivals/radhastmi/|title=Radhastami – ISKCON VRINDAVAN|language=en-US|access-date=2021-05-29}}</ref>

=== ஹோலி ===
[[படிமம்:Radha_celebrating_Holi,_c1788.jpg|thumb|250x250px|இராதாவும் கோபியரும் ஹோலியை இசைக்கருவிகள் மீட்டிக் கொண்டாடல்]]
கோலி' அல்லது ஹோலி அல்லது அரங்கபஞ்சமி என்று அழைக்கப்படும் பண்டிகை [[இந்து]] மதத்தின் பிரபலமான [[இளவேனிற்காலம்|இளவேனிற்காலப்]] பண்டிகையாகும். இந்தப் பண்டிகை [[இந்தியா]], [[நேபாளம்]], [[வங்கதேசம்]], போன்ற நாடுகளிலும் [[சுரிநாம்]], [[கயானா]], [[தென்னாப்பிரிக்கா]], [[டிரினிடாட் மற்றும் டொபாகோ]], [[இங்கிலாந்து]], [[மொரீசியசு]] மற்றும் [[பிஜி]] போன்ற இந்து மக்கள் பரவலாக வாழும் நாடுகளிலும் விரிவாகக் கொண்டாடப்படுகின்றது. இந்தியாவின் [[மேற்கு வங்காளம்]], [[வங்கதேசம்]] ஆகிய பகுதிகளில் தோல்யாத்திரை (தௌல் ஜாத்ரா) அல்லது வசந்த-உற்சவம் ("வசந்தகாலத் திருவிழா") என அழைக்கப்படுகின்றது. இது பெரும்பாலும் விரஜ் சமூகத்தினரால் [[கிருஷ்ணா|கிருட்டிணனுடன்]] தொடர்புடைய [[மதுரா]], [[பிருந்தாவனம்]], [[நந்தகோன், மதுரா மாவட்டம்|நந்தகோன்]], [[பர்சானா]] ஆகிய நகரங்களில் சிறப்பாகக் கொண்டாடப்படுகிறது. ஹோலிப் பண்டிகை காலத்தில் அவை நடைபெறும் 16 நாட்களும் இந்த நகரங்கள் சுற்றுலாத்தளங்களாக இருக்கும்.<ref>{{Cite web|url=https://www.incredibleindia.org/content/incredible-india-v2/en/destinations/mathura-vrindavan/braj-ki-holi.html|title=Incredible India {{!}} Braj ki Holi|website=www.incredibleindia.org|access-date=2021-05-29}}</ref>

=== சரத் பூர்ணிமா ===
சரத் பூர்ணிமா என்பது இலையுதிர் காலத்தின் முழு நிலவைக் குறிக்கிறது. இந்த நாளில், பிருந்தாவனத்தின் பசு மேய்க்கும் பெண்களான ராதை மற்றும் கோபியர்களுடன் [[ராசலீலை|இராச லீலை]] என்ற அழகான நடனத்தை கிருட்டிணன் ஆடுவதை பக்தர்கள் கொண்டாடுகிறார்கள்.<ref>{{Cite web|url=https://www.brajdarshan.in/maharaas/|title=Braj Darshan {{!}} MAHARAAS: The Dance of Spirituality|website=www.brajdarshan.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602212511/https://www.brajdarshan.in/maharaas/|archive-date=2 June 2021|access-date=2021-05-29}}</ref> இந்த நாளில், கோவில்களில் இராதா கிருட்டிணன் வெள்ளை நிற ஆடைகளை அணிந்து, மலர் மாலைகள் மற்றும் பளபளக்கும் ஆபரணங்களால் அலங்கரிக்கப்படுகிறார்.<ref>{{Cite web|url=https://www.iskcon-london.org/events/festivals/sharad-purnima|title=ISKCON-London - Sharad Purnima - Kartik Full Moon Festival|last=Sharma|first=Aashish|website=www.iskcon-london.org|language=en-gb|access-date=2021-05-29}}</ref>

=== கார்த்திகை பூர்ணிமா ===
[[வைணவ சமயம்|வைணவ மதத்தில்]], [[கார்த்திகை பூர்ணிமா]], இராதையை வழிபடுவதற்கு மிகவும் உகந்த நாளாகக் கருதப்படுகிறது. [[பிரம்ம வைவர்த்த புராணம்|பிரம்ம வைவர்த புராணத்தின்]] படி, கிருட்டிணனும் இந்த நாளில் இராதையை வணங்குவார் என நம்புகின்றனர்.<ref name="Shanti Lal Nagar">{{Cite book|last=Shanti Lal Nagar|url=http://archive.org/details/brahma-vaivarta-purana-all-four-kandas-english-translation|title=Brahma Vaivarta Purana - English Translation - All Four Kandas|date=2003-01-01}}</ref> இராதா கிருட்டிணன் கோவில்களில், [[கார்த்திகை (தமிழ் மாதம்)|கார்த்திகை மாதம்]] முழுவதும் இது கடைபிடிக்கப்படுகிறது. மேலும் இந்த விழாவைக் கொண்டாடும் வகையில் [[ராசலீலை|இராசலீலை]] நிகழ்ச்சிகள் ஏற்பாடு செய்யப்படுகின்றன.<ref name=":02">{{Cite book|last=Mohapatra|url=https://books.google.com/books?id=UdpzAgAAQBAJ&dq=worship+radha&pg=PA164|title=Wellness In Indian Festivals & Rituals|date=2013}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMohapatra2013">Mohapatra, J. (2013). </cite></ref>

== உத்வேகம் ==
[[படிமம்:Raja_Ravi_Varma,_Radha_Waiting_for_Krishna.jpg|thumb| இராதாவின் கதை பல ஓவியங்களுக்கு உத்வேகம் அளித்துள்ளது. மேலே: [[ரவி வர்மா|ரவி வர்மாவின்]] ஓவியத்தில் கிருட்டிணனுக்காக இராதா காத்திருக்கிறார்.]]

=== ஓவியங்கள் ===
[[படிமம்:Raja_Ravi_Varma,_Introducing_Radha_to_Krishna.jpg|வலது|thumb|344x344px|இராதையை கிருட்டிணனுக்கு அறிமுகப்படுத்தல்: ரவிவர்மாவின் ஓவியம்]]
[[படிமம்:Radha_Madhavam.jpg|வலது|thumb|399x399px|கிருட்டிணனுடன் இராதா இருப்பதைப் போன்ற ரவி வர்மாவின் ஓவியங்கள்]]
இராதாவும் கிருட்டிணனும் பல வகையான கலை நிகழ்ச்சிகள் மற்றும் இலக்கியப் படைப்புகளுக்கு ஊக்கமளித்துள்ளனர். {{Sfn|Archer|2004}} பல நூற்றாண்டுகளாக, இவர்களின் காதல் ஆயிரக்கணக்கான நேர்த்தியான ஓவியங்களில் சித்தரிக்கப்பட்டுள்ளது. இது காதலனை பிரித்தல் மற்றும் இணைதல், ஏக்கம் மற்றும் கைவிடுதல் ஆகியவற்றை சித்தரிக்கிறது.{{Sfn|Archer|2004}} <ref>{{Cite journal|last=Kakar|first=Sudhir|date=January 1985|title=Erotic Fantasy: The Secret Passion of Radha and Krishna|journal=Contributions to Indian Sociology|volume=19|issue=1|pages=75–94|doi=10.1177/006996685019001006|issn=0069-9667}}</ref>

மிகவும் பிரபலமான இந்திய பாரம்பரிய நடனமான [[மணிப்புரி]] இராசலீலை முதன்முதலில் 1779 ஆம் ஆண்டில் மன்னர் பாக்யச்சந்திரன் என்பவரால் அறிமுகப்படுத்தப்பட்டது. மன்னன் இராதா கிருட்டிணனின் இராசாலீலையில் ஈர்க்கப்பட்டு, மகா இராசலீலை, குஞ்ச் இராசலீலை மற்றும் வசந்த ராசலீலை என நடனத்தின் மூன்று வடிவங்களை அறிமுகப்படுத்தினார். பின்னர் மணிப்பூரின் கலை மற்றும் கலாச்சாரத்தில் அடுத்தடுத்த மன்னர்களால் நித்ய ராசலீலை மற்றும் வேத ராசலீலை ஆகிய இரண்டு வகையான ரசங்கள் சேர்க்கப்பட்டன. இந்த நடன வடிவங்களில், நடனக் கலைஞர்கள் இராதை, கிருட்டிணன் மற்றும் கோபியர்களின் பாத்திரத்தை சித்தரிக்கின்றனர். இந்த நடன வடிவங்கள் மணிப்பூர் மாநிலத்தில் இன்றும் பரவலாக உள்ளன. மேலும் அவை மேடைகளிலும் [[கார்த்திகை பூர்ணிமா]] மற்றும் [[சரத் பூர்ணிமா]] (முழு நிலவு இரவுகள்) போன்ற மங்களகரமான நிகழ்வுகளிலும் நிகழ்த்தப்படுகின்றன.<ref>{{Cite book|last=Meitei|first=Sanjenbam Yaiphaba|title=The Cultural Heritage of Manipur|date=2020-11-25|publisher=Routledge}}</ref><ref>{{Cite book|last=Singh|first=Kunj Bihari|title=Sociology of Religion in India|series=Themes in Indian Sociology, 3|publisher=Sage Publ. India}}</ref>

மற்றொரு இந்திய பாரம்பரிய நடன வடிவமான [[கதகளி|கதகளியும்]] [[வைணவ சமயம்|வைணவம்]] மற்றும் இராதா கிருட்டிணன் அடிப்படையிலான [[கீத கோவிந்தம்|கீத கோவிந்த]] பாரம்பரியத்தின் தாக்கத்தால் இந்த நடன வடிவத்தின் பரிணாம வளர்ச்சியில் பங்களித்தது. வட இந்திய கதக் நடனத்தின் முக்கிய கருப்பொருள் இராதை மற்றும் [[கிருட்டிணன்|கிருட்டிணனின்]] தோற்றம் மற்றும் நீண்ட கதைகளில் உள்ளது. கிருட்டிணன் மற்றும் அவரது பிரியமான இராதையின் புனிதமான காதல், கதக் நடனத்தின் அனைத்து அம்சங்களிலும் பிணைக்கப்பட்டுள்ளது. மேலும், இசை, உடைகள் மற்றும் இறுதியாக கதக் நடனக் கலைஞரின் பாத்திரம் பற்றிய விவாதங்களின் போது இவை தெளிவாகத் தெரியும்.<ref>{{Cite journal|last=Lalli|first=Gina|date=2004-01-01|title=A North Indian Classical Dance Form: Lucknow Kathak|journal=Visual Anthropology|volume=17|issue=1|pages=19–43|doi=10.1080/08949460490273997|issn=0894-9468}}</ref>

=== இசை ===
''இராசியா'' என்பது [[உத்தரப் பிரதேசம்|உத்தரபிரதேசத்தின்]] [[விரஜபூமி]] பிராந்தியத்தில் உள்ள பிரபலமான [[இந்திய நாட்டுப்புற இசை]] வகையாகும். இது பொதுவாக விரஜ் பகுதியின் கிராமங்கள் மற்றும் கோவில்களில் பண்டிகைகளின் போது நிகழ்த்தப்படுகிறது. <ref>{{Cite journal|last=Manuel|first=Peter|date=1994-01-01|title=Syncretism and Adaptation in Rasiya, a Braj Folksong Genre|url=https://academicworks.cuny.edu/jj_pubs/312|journal=Publications and Research}}</ref> ''இராசியா''வின் பாரம்பரிய பாடல்கள் இராதை மற்றும் கிருட்டிணனின் தெய்வீக சித்தரிப்பு மற்றும் அன்பை அடிப்படையாகக் கொண்டவை. இவை அடிக்கடி இராதாவின் பெண் கண்ணோட்டத்தில் எழுதப்பட்டு கிருட்டிணனும் இராதாவும் ஊர்சுற்றுவதையும் சித்தரிக்கின்றன.<ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Mukesh|date=2019|title=The Art of Resistance: The Bards and Minstrels' Response to Anti-Syncretism/Anti-liminality in north India|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society/article/abs/art-of-resistance-the-bards-and-minstrels-response-to-antisyncretismantiliminality-in-north-india/655B711202BF2BDC05ED23E51BA17B48|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|volume=29|issue=2|pages=225|doi=10.1017/S1356186318000597|via=Cambridge University Press}}</ref>

== கோவில்கள் ==
[[படிமம்:Prem Mandir Vrindavan, Mathura, Uttar Pradesh, India (2014).jpg|thumb| [[உத்தரப் பிரதேசம்|உத்தரபிரதேச மாநிலம்]] பிருந்தாவனத்திலுள்ள [[பிருந்தாவனம் காதல் கோயில்]]]]
[[படிமம்:Chhatris_of_Barsana_02.jpg|thumb| [[இராதா ராணி கோயில்|இராதா ராணி கோவில்]], பர்சானா]]

சைதன்யர், வல்லபாச்சார்யர், சண்டிதாஸ் மற்றும் வைணவத்தின் பிற மரபுகளில் உள்ள கோவில்களின் மையமாக இராதா மற்றும் கிருட்டிணன் உள்ளனர். {{Sfn|Dalal|2010|pp=321–322}} இராதா பொதுவாக கிருட்டிணனுக்கு அருகில் நிற்பதாகக் காட்டப்படுகிறது. {{Sfn|Dalal|2010|pp=321–322}}

உலகின் அனைத்து முக்கிய நகரங்களிலும் [[அகில உலக கிருஷ்ண பக்திக் கழகம்|இஸ்கான்]] அமைப்பு மற்றும் [[சுவாமிநாராயண் சம்பிரதாயம்|சுவாமிநாராயண் சம்பிரதாயத்தால்]] இராதா கிருட்டிணனுக்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்ட பல கோவில்கள் உள்ளன. கிருபாலு மகாராஜால் நிறுவப்பட்ட அமெரிக்காவின் [[ஆஸ்டின்|டெக்சாஸில் உள்ள ஆஸ்டினில்]] உள்ள இராதா மாதவ் தாமில் உள்ள ஸ்ரீ ராசேஸ்வரி ராதா ராணி கோயில் [[மேற்கு அரைக்கோளம்|மேற்கு அரைக்கோளத்தில்]] உள்ள மிகப்பெரிய இந்து கோயில் வளாகங்களில் ஒன்றாகும். இது வட அமெரிக்காவில் மிகப்பெரியது.<ref name="ciment">Ciment, J. 2001. </ref> <ref name="HyltonandRosie">Hylton, H. & Rosie, C. 2006. </ref> <ref name="texas-monthly">Mugno, M. & Rafferty, R.R. 1998. </ref>

=== பொதுவான செய்திகள் ===
* [http://www.sriradha.org ஸ்ரீ ராதா சக்தி வலைதளத்தின் முதல் பக்கம்]
* [http://www.krishna.com/node/680/ கிருஷ்ணா.காம்: கிருஷ்ணனுடன் இருக்கும் அந்தப் பெண் யார்?]
* [http://www.stephen-knapp.com/radharani.htm ஸ்ரீ ராதாவின் விவரங்கள்]
* [http://www.radhavallabh.com ஸ்ரீ ராதா மிகப்பெரிய ஆற்றலாக ராதாவல்லப் வலைதளத்தின் முதல் பக்கம்]
* [http://www.radhakunda.com/personalities/radharani.html ஸ்ரீமதி ராதாராணி – சிறப்பியல்பு] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823024420/http://www.radhakunda.com/personalities/radharani.html |date=2010-08-23 }}
* [http://www.radhavallabh.com/radha.htm ஸ்ரீ ராதாவின் விரிவான மிகப்பெரிய உன்னத நிலை]
* ஸ்ரீலா பிரபுபடாவின் [http://www.vaniquotes.org/wiki/Category:Radharani ராதாராணி] கொண்டுவரும் வாழ்க்கை

=== திருவிழாக்கள் ===
* [http://www.salagram.net/calendar-radha8.htm ராதாஷ்டமி கொண்டாட்டம்]
* [http://www.krishna.com/en/node/676 ஸ்ரீமதி ராதாராணியின் தோற்றம்] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100513022006/http://www.krishna.com/en/node/676 |date=2010-05-13 }}
* [http://www.radhavallabh.com/festival.html ராதாஷ்டமி மகிழ்ச்சித் திருவிழா]
* [http://www.radhavallabh.com/Radhashtami.htm பிருந்தாவனில் ராதாஷ்டமி கொண்டாட்டம்]

=== இராதாவின் பெயர்கள் ===
* [http://www.veda.harekrsna.cz/encyclopedia/tattvas1.htm#5 பகவத புராணத்தில் இராதாவின் பெயர்]
* [http://www.krishna.com/en/node/682 ஸ்ரீமதி ராதாராணியின் பெயர்கள்] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510232321/http://www.krishna.com/en/node/682 |date=2010-05-10 }}
* [http://www.radhavallabh.com/radha.htm#namavali ஸ்ரீ ராதாராணியின் 100 இன்றியமையாத முழுமையான தெய்வீகப் பெயர்கள்.]

== மேற்கோள்கள் ==
{{Reflist}}

=== நூல் ஆதாரங்கள் ===
* {{cite book|surname=Archer |given=W. G. |author-link=W.G. Archer |title=The Loves of Krishna in Indian Painting and Poetry |url={{Google books|czLDAgAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=2004 |orig-date=1957 |place=Mineola, NY |publisher=Dover Publ. |isbn=0-486-43371-4}}
* {{cite book|surname=Banerjee |given=Samanta |title=Appropriation of a Folk-heroine: Radha in Medieval Bengali Vaishnavite Culture |url={{Google books|gPJEAQAAIAAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=1993 |place=[[சிம்லா]] |publisher=Indian Institute of Advanced Study |isbn=81-85952-08-6}}
* {{cite book|surname=Beck |given=Guy L. |chapter=Krishna as Loving Husband of God: The Alternative Krishnology of the Rādhāvallabha Sampradaya |pages=65–90 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=0SJ73GHSCF8C&pg=PA65 |title=Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity |url= {{Google books|0SJ73GHSCF8C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |editor= Guy L. Beck |place=Albany, NY |publisher=SUNY Press |year=2005 |isbn=978-0-7914-6415-1}}
* {{cite journal |last=Chemburkar |first=Jaya |date=1976 |title=Srīrādhikānāmasahasram |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=1/4 |issue=1/4 |pages=107–116 |jstor=41692239}}
* {{cite encyclopedia |surname=Dalal |given=Roshen |title=Hinduism: An Alphabetical Guide |year=2010 |url={{Google books|DH0vmD8ghdMC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |place=New Delhi |publisher=Penguin Books India |isbn=978-0-14-341421-6}}
* {{cite encyclopedia |editor-surname=Datta |editor-given=Amaresh |title=Gitagovinda |encyclopedia=Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti |year=1988 |volume=2 |place=New Delhi |publisher=[[சாகித்திய அகாதமி]] |url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1414 |pages=1414–1423 |isbn=81-260-1194-7}}
* {{cite journal|last=Dimock |first=Jr, E.C. |date=1963 |title =Doctrine and Practice among the Vaisnavas of Bengal |url=https://archive.org/details/sim_history-of-religions_summer-1963_3_1/page/106 |journal= History of Religions |volume=3 | issue=1 |pages=106–127 |jstor= 1062079 |doi=10.1086/462474 |s2cid=162027021}}
* {{cite encyclopedia |year=1987 |surname=Hardy |given=Friedhelm E. |author-link=Friedhelm Hardy |title=Kṛṣṇaism |editor=Mircea Eliade |editor-link=Mircea Eliade |encyclopedia=The Encyclopedia of Religion |place=New York |publisher=MacMillan |volume=8 |pages=387–392 |isbn=978-0-02-897135-3 |url=https://www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/krsnaism |via=[[Encyclopedia.com]]}}
* {{cite book|surname=Hawley |given=John Stratton |year=2005 |title=Three Bhakti Voices. Mirabai, Surdas, and Kabir in Their Time and Ours |url={{Google books|5LZjAAAAMAAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |place=Oxford; New York |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-567085-1}}
* {{cite book |editor-surname1=Hawley |editor-given1=John Stratton |editor-surname2= Wulff |editor-given2=Donna Marie |title=The Divine Consort: Rādhā and the Goddesses of India |series=Berkeley religious studies series, 3 |url={{Google books|j3R1z0sE340C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=1982 |place=Berkeley, Ca |publisher=Graduate Theological Union |isbn=0-89581-102-2}}
* {{cite book|surname=Hayes |given=Glen Alexander |chapter=Contemporary Metaphor Theory and Alternative Views of Krishna and Rādhā in Vaishnava Sahajiyā |pages=19–32 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=0SJ73GHSCF8C&pg=PA19 |title=Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity |url= {{Google books|0SJ73GHSCF8C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |editor= Guy L. Beck |place=Albany, NY |publisher=SUNY Press |year=2005 |isbn=978-0-7914-6415-1}}
* {{cite encyclopedia |surname=Jones |given=Constance A. |surname2=Ryan |given2=James D. |title=Encyclopedia of Hinduism |url={{Google books|OgMmceadQ3gC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=2007 |place=New York |publisher=Facts On File |isbn=978-0-8160-5458-9 |series=Encyclopedia of World Religions. [[J. Gordon Melton]], Series Editor |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323232140/https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC |archive-date=23 March 2017 |access-date=23 April 2021 |url-status=bot: unknown }}
* {{cite book|last=Kinsley |first=David |title=Hindu Goddesses: Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition|url=https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins|url-access=registration |year=1988 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-90883-3}}
* {{cite encyclopedia |surname=Lochtefeld |given=James G. |title=Radha |encyclopedia=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N–Z |year=2002 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-0-8239-3180-4 |page=542}}
* {{cite book|title=Love Song of the Dark Lord: Jayadeva's Gītagovinda |translator=Miller, Barbara Stoler |translator-link=Barbara Stoler Miller |year=1977 |publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=0-231-04028-8|url=https://cup.columbia.edu/book/love-song-of-the-dark-lord/9780231110976 |ref={{sfnref|Love Song of the Dark Lord: Jayadeva's Gītagovinda|1977}}}}
* {{cite journal |last=Majumdar |first=Asoke Kumar |date=July–October 1955 |title=A Note on the Development of Radha Cult |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=36 |number=3/4 |pages=231–257 |jstor=44082959 }}
* {{cite journal |last=McDaniel |first=June |date=2000 |title=The Tantric Rādhā |journal=Journal of Vaishnava Studies |volume=8 |issue=2 |pages=131–146}}
* {{cite book|surname=Menzies |given=Jackie |title=Goddess: divine energy |url={{Google books|pzLqAAAAMAAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=2006 |publisher=Art Gallery of New South Wales |isbn=978-0-7347-6396-9}}
* {{cite journal |last=Miller |first=Barbara S. |author-link=Barbara Stoler Miller |year=1975 |title=Rādhā: Consort of Kṛṣṇa's Vernal Passion |journal=Journal of the American Oriental Society|volume=95 |issue=4 |pages=655–671 |doi=10.2307/601022 |jstor=601022 }}
* Mishra, Baba (1999). ''"Radha and her contour in Orissan culture"''. In Orissan history, culture and archaeology. In Felicitation of Prof. P.K. Mishra. Ed. by S. Pradhan. (Reconstructing Indian History & Culture 16). New Delhi. pp. 243–259.
* {{cite journal|last=Pauwels |first=Heidi R.M. |title=The Great Goddess and Fulfilment in Love: Rādhā Seen Through a Sixteenth-Century Lens |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |date=1996 |volume=59 |number=1 |publisher=Cambridge University Press |pages=29–43|doi=10.1017/S0041977X00028548 |jstor=619389|s2cid=162315694 }}
* {{cite book|surname=Pauwels |given=Heidi R.M. |title=The Goddess as Role Model: Sita and Radha in Scripture and on Screen |url={{Google books|BSRXu4pcyCsC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-970857-4}}
* {{cite book|surname=Pintchman |given=Tracy |chapter=Domesticating Krishna: Friendship, Marriage, and Women's Experience in a Hindu Women's Ritual |pages=43–64 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=0SJ73GHSCF8C&pg=PA43 |title=Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity |url= {{Google books|0SJ73GHSCF8C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |editor= Guy L. Beck |place=Albany, NY |publisher=SUNY Press |year=2005 |isbn=978-0-7914-6415-1}}
* {{cite journal |last=Pradhan |first=Shrikant |date=2008 |orig-date=2008–2009 |title=A Unique Image of "Ardharadhavenudharamurti": or "Ardhanari Krishna" |journal=Bulletin of the Deccan College Research Institute |volume=68/69 |pages=207–213 |jstor=42931207}}
* {{cite thesis|surname=Ramnarace |given=Vijay |year=2014 |title=Rādhā-Kṛṣṇa's Vedāntic Debut: Chronology & Rationalisation in the Nimbārka Sampradāya |type=PhD thesis |place=University of Edinburgh |url=https://www.era.lib.ed.ac.uk/bitstream/handle/1842/26018/Ramnarace2015.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112195109/https://www.era.lib.ed.ac.uk/bitstream/handle/1842/26018/Ramnarace2015.pdf |archive-date=2019-01-12 |url-status=live}}
* {{cite journal |last=Rosenstein |first=Lucy |date=1998 |title=The Rādhāvallabha and the Haridāsā Samprādayas: A Comparison |journal=Journal of Vaishnava Studies|volume=7 |issue=1 |pages=5–18}}
* {{cite book|surname=Rosenstein |given=Ludmila L. |chapter=The Devotional Poetry of Svami Haridas |title=A Study of Early Braj Bhasa Verse |year=1997 |series=Groningen Oriental Studies, 12 |place=Groningen |publisher=Egbert Forsten}}
* {{cite book|surname=Snell |given=Rupert |title=The Eighty-four Hymns of Hita Harivaṃśa: An Edition of the Caurāsī Pada |url={{Google books|jOs-G0-VIWQC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=1991 |place=Delhi; London |publisher=[[மோதிலால் பனர்சிதாசு]]; School of Oriental and African Studies |isbn=81-208-0629-8}}
* {{cite journal|last=Stewart |first=T.K. |title=Singing the Glory of Lord Krishna: The "Srikrsnakirtana" |journal=Asian Ethnology|volume=45 |issue=1 |date=1986
|page=152 |jstor=1177851 }}
* {{cite book |surname=Varma |given=Pavan K. |year=1993 |url=https://books.google.com/books?id=qZ_XAAAAMAAJ&q=Radha+married+Krishna+brahma |title=Krishna, the Playful Divine |publisher=Viking |isbn=978-0-670-85518-6}}
* {{cite book|surname=Vemsani |given=Lavanya |title=Krishna in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names |year=2016 |url=https://books.google.com/books?id=4fw2DAAAQBAJ&q=nimbarka&pg=PA197 |place=Santa Barbara; Denver; Oxford |publisher=ABC-Clio |isbn=978-1-61069-211-3}}
* {{cite book|surname=White |given=Charles S. J. |title=The Caurāsī Pad of Śri Hit Harivaṃś: Introduction, Translation, Notes, and Edited Braj Bhaṣa |series= Asian studies at Hawaii, 16 |url={{Google books|X8Q_zgEACAAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=1977 |publisher=University Press of Hawaii |place=Honolulu |isbn=978-0-8248-0359-9 |issn=0066-8486}}
== மேலும் படிக்க ==
* Jash, Pranabananda. "Radha-Madhava Sub-Sect in Eastern India." ''Proceedings of the Indian History Congress'', vol. 40, 1979, pp. 177–184, https://www.jstor.org/stable/44141958 .
* ''Swayed by Love: Dance in the Vaishnava Temple Imagery of Bengal''. Routledge India. 21 August 2012. {{ISBN|978-0-203-15045-0}}, {{doi|10.4324/9780203150450}} .
* Bahl, Kali C. "The Hindi 'Riti' Tradition and The 'Rasikapriya' of Keshavdasa: An Introductory Review." ''Journal of South Asian Literature'', vol. 10, no. 1, 1974, pp. 1–38. https://www.jstor.org/stable/40871705.
* Das, Biswarup. "Development of Radha-Krishna Cult in Orissa." ''Proceedings of the Indian History Congress'', vol. 39, 1978, pp. 539–544. ''JSTOR'', https://www.jstor.org/stable/44139393.

== வெளி இணைப்புகள் ==
{{Spoken Wikipedia|En-Radha-article.ogg|date=2016-11-13}}
{{Commons category|Radha}}
{{Wikiquote}}
* [https://www.encyclopedia.com/philosophy-and-religion/eastern-religions/hinduism/radha Radha] at Encyclopedia.com
* [https://web.archive.org/web/20001205155300/http://www.asia.si.edu/devi/index.htm Devi in Hinduism (with Radha)], Arthur M. Sackler Gallery and Freer Gallery of Art, Smithsonian Institution, Washington, DC
* [http://btg.krishna.com/sri-radha-feminine-divine Radha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029192235/http://btg.krishna.com/sri-radha-feminine-divine |date=29 October 2019 }} on Krishna.com
* [https://web.archive.org/web/20170414081614/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=146&$NMW_TRANS$=ext Radha in the Erotic Play of the Universe], David C. Scott, United Theological College, Bangalore
*[https://www.hotstar.com/tv/radha-krishna/s-1892/the-world-of-radha-krishna/1100013114 '''இராதா கிருஷ்ணன்''' தொலைக்காட்சித் தொடர் - காணொளி]

=== கூடுதலான ஆதாரங்கள் ===
* [http://www.veda.harekrsna.cz/encyclopedia/tattvas1.htm#4 கிருஷ்ணா மற்றும் ராதா, கோலோகா- குறிப்புகள்]
* [http://www.veda.harekrsna.cz/library/Radhastami.zip சுருக்கப்பெற்ற பெற இயலும் செய்திகள்]
* {{cite web |url=http://www.sdgonline.org/radha/radharani_prabhupada.html |title=Srila Prabhupada’s Presentation of Srimati Radharani }}

{{கிருட்டிணன்}}
{{Authority control}}
{{வைணவம்}}
[[பகுப்பு:இந்து பெண் தெய்வங்கள்]]
[[பகுப்பு:கண்ணனின் மனைவிகள்]]
[[பகுப்பு:பாகவத புராண மாந்தர்]]
[[பகுப்பு:கிருட்டிணன்]]

தமிழர்விக்கி - பயனர் பங்களிப்புக்கள் [ta]

இராதை